واکسن چیست؟
واکسن نوعی از درمان است که با هدف تحریک سیستم ایمنی بدن برای مبارزه با پاتوژنهای عفونی مانند باکتریها و ویروسها انجام میشود. واکسنها نمونههای جعلی باهوشی هستند. آنها طوری عمل میکنند که بدن تصور کند آلوده شده است، بنابراین واکنش ایمن سازی را شبیه سازی میکند.
طبق گفته سازمان بهداشت جهانی ” یکی از موثرترین راههای پیشگیری از بیماریها هستند.”
واکسن در گذر زمان
واکسن ها از سال های پیش با ما همراه شده اند و دانش این حوزه در هر مقطع زمانی کامل تر و البته پیچیده تر شده است.
واکسن و واکسیناسیون در ایران و جهان
واکسیناسیون نقش قابل توجهی در کاهش هزینه های بهداشتی-درمانی و افزایش کیفیت زندگی افراد جامعه دارد به گونه ای که مدیران سلامت کشورهای توسعه یافته بخش عظیمی از منابع خود را در حوزه تولید واکسن و پیشگیری سرمایه گذاری نموده اند که به تبع آن، از مشکلات و هزینه های سرسام آور درمانی جلوگیری شده است. بنا به تایید WHO و UNICEF بعد از تامین آب سالم، واکسیناسیون مهمترین اقدام بهداشتی جهت تامین سلامت جامعه است.
در کشور عزیزمان اگرچه اقداماتی توسط موسسات و شرکت های فعال در این حوزه صورت گرفته است لیکن تولید واکسن های نوین و واکسن هایی که در حال حاضر مورد نیاز روزمره و ضروری کشور هستند همچنان نیازمند اراده و اقدام جدی و موثر میباشد و علیرغم پیشینه درخشان این صنعت در کشور، گاهاً موضوع ایجاد زیرساخت و بستر مناسب توسعه دانش فنی و تولید این واکسن ها مغفول مانده است.
اهداف جهانی سازمان بهداشت جهانی تا سال 2021 در حوزه واکسیناسیون
دستيابی به پوشش حداقل 90 درصدي ايمن سازي ملی و حداقل 80 درصدي در هر شهرستان يا منطقه جغرافيايی و پوشش تمامی واكسن هاي مورد نظر در برنامه ملی ايمن سازي.
اهداف اختصاصی سازمان بهداشت جهانی تا سال 2021 در حوزه واکسیناسیون
- رسيدن به "جهان بدون پوليو"
- تحقق اهداف كمی جهانی و منطقه ای "حذف بيماريهاي هدف"
- تحقق پوشش ايمن سازي در سطوح منطقه اي و كشوري
- تهيه و ارائه واكسن هاي جديد و فن آوري هاي مربوطه
- كاهش مرگ و مير كودكان
چشم انداز و اهداف نهایی کشور از سال 1396 تا 1400
"رسيدن به وضعيتی كه هيچ فردی بر اثر ابتلای به بيماری های قابل پيشگيری با واكسن و یا عواقب آنها دچار معلوليت یا مرگ نشود."
واکسن سرطان دهانه رحم
طبق آخرین آمار کشوری، سرطان با 4/9 درصد بعد از گروه بیماریهای دستگاه گردش خون ( 4/33درصد) و سوانح مسمومیت و خودکشی ( 4/13درصد) به عنوان سومین علت مرگ عنوان گردیده است. در هرسال در کشور حدود 100 هزار مورد جدید سرطان بروز مینماید. در برنامهریزی ملی مبارزه با سرطان، تحقیقات سرطان از نقش اساسی و محوری برخوردار میباشد. باتوجه به هزینه زیاد درمان سرطان در مراحل پیشرفته بیماری ، سرمایه گذاری در امر تحقیقات سرطان از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه است.
در سراسر دنیا، سرطان دهانه رحم دومین سرطان شایع در زنان و همچنین چهارمین عامل بیشترین مرگ ناشی از سرطان در زنان است. واکسنی که تاییدیه سازمان بهداشت جهانی را گرفت در سال 2006 میلادی ساخته شد و در کشورهای اروپایی و امریکایی از یک دهه پیش به عنوان واکسیناسیون ملی در دستور کار کشورها قرار گرفته است. به همین خاطر در این کشورها شیوع سرطان دهانه رحم به مراتب کمتر شده است. اما بر اساس آمار در کشورهای در حال توسعه سرطان دهانه رحم دومین سرطان شایع زنان میباشد. این واکسن علیه چهار نوع مختلف ویروس پاپیلومای انسانی با بازدهی نزدیک به صد درصد مؤثر است. این واکسن در ۱۲۰ کشور جهان به تأیید رسیده است. عفونت دهانه رحم از مادر به فرزند قابل انتقال است. نیمی از نوزادانی که از مادران مبتلا متولد میشوند به ویروس آلوده هستند. این واکسن در ایران وجود دارد اما به دلیل هزینه بالای آن، در اختیار تمام افراد جامعه قرار ندارد. بهترین زمان استفاده از واکسن پاپیلومای انسانی از سن 9 تا 13 سالگی میباشد. واکسن پاپیلومای انسانی، زنان را در برابر دو گونه مهم از این ویروس محافظت میکند و این امکان وجود دارد که واکسیناسیون آن از ابتلا به ۶۵ تا ۷۵ از سرطانهای دهانه رحم پیشگیری نماید. با توجه به جمعیت جوان کشور و نیاز به واکسیناسیون، این این واکسن در دستور کار شرکت بیوسان فارمد قرار گرفته و پس از تدوین مستندات و مطالعات امکان سنجی به تصویب رسید. در حال حاضر فرایندهای بالادستی این تولید واکسن پاپیلومای انسانی (HPV) توسعه یافته و فرایندهای پائین دستی در حال توسعه میباشد.
واکسن پنتاوالان
واکسن پنتاوالان باعث حفاظت کودک علیه پنج نوع بیماری تهدید کننده زندگی میشود. این بیماریها عبارتند از دیفتری، کزاز، سیاه سرفه، هپاتیت "ب" و هموفیلوس آنفولانزا نوع "ب". هر چند قبل از ورود واکسن پنتاوالان به برنامه واکسیناسیون عمومی کشوری واکسن های دیفتری، کزاز ، سیاه سرفه و هپاتیت ب جزء برنامه جاری ایمن سازی کودکان بوده و در ماههای 2 و 4 و 6 تزریق می شدند، اما واکسن هموفیلوس آنفلوانزا نوع «ب» بعنوان پنجمین جزء به این واکسن اضافه شده است و با ورود واکسن پنتاوالان به برنامه واکسیناسیون کشوری فقط یک تزریق در ماههای ذکر شده (2-4-6) صورت میگیرد. بنابراین با اضافه شدن یک واکسن جدید و در عین حال کم شدن تعداد تزریق، پوشش واکسیناسیون بالاتر رفته است .